Değişik çağlarda çok büyük savaşların, yağmaların yapıldığı, büyük göçlerin ve yıkımların ortasında kalan Muş barışa kavuştuğu dönemlerde hızla ilerleyerek ilerlemeye müsait bir bölge olduğunu ulaştığı parlak dönemlerle ispat etmiştir.

Muş'un kuruluşu ile ilgili çeşitli görüşler vardır. Bunlar sırasıyla:

1. İsim İbranice Muşa(sulak,verimli ve otlak) kelimesinden geldiğine göre Kuzey Sami halkları tarafından kurulmuş olabilir. Ancak bu çok zayıf bir ihtimal olmalı. Çünkü Yahudilerin Filistin'den sürülmeleri İ.Ö VI.yy'dır. Yahudilerin Muş'a gelmeleri bu tarihten önce olamaz. Oysa Muş'un tarihi çok daha eskilere dayanır.
2. Dini bir rivayete göre de Nuh'un oğlu Yasef'in torunu Muş oğullarınca kurulmuştur. Bu da tabii rivayetten öte bir iddia olamaz.
3. Muş Trakya'dan Ege'ye girip oradan Anadolu'ya giren Muşki kavmi tarafından kurulmuştur. Tarihte Phrygialılar olarak bilinen milletin bir kavmi olan Muşkiler Muş güneyi dağlarında barınmışlar ve kuvvetli bir ihtimalle de bugün Kızıl Ziyaret tepesinde bulunan kaleyi de onlar yapmışlardır. Bu kale daha sonra Kanunî Sultan Süleyman tarafından yıkılmıştır.